दोड्डागद्दावल्ली (लक्ष्मी मंदिर)

दोड्डागद्दावल्ली येथील लक्ष्मी मंदिर : बेलवाडी येथील वीर नारायण मंदिर बघून तेथील होयसाळांच्या कलाकृतीच्या आठवणी जागवत मी निघालो माझ्या मुक्कामाच्या ठिकाणाला म्हणजे बेलूर ला, बेलवाडी ते बेलूर हे अंतर अंदाजे २८ किमी आहे, कर्नाटक अगोदर खराब रस्ते या साठी बदनाम होते पण माझ्या संपूर्ण प्रवासात मी त्यांनी रस्तायाचा केलेला 
कायाकल्प अनुभवत होतो . सगळी टुरिस्ट ठिकाणे त्यांनी चांगल्या पद्धतीने जोडली आहेत. बेलूर मधील samanvi international हे हॉटेल मी GOIBIBO या अँप वरून अवघ्या ५५०/- मध्ये बुक केले होते. हॉटेल रूम अपेक्षे पेक्षा खूपच छान होती, म्हणजे ५५० मध्ये तुम्हाला एकदम स्वच्छ अशी AC रूम आणि सोबत स्टॅंडर्ड toiletries. परत एकदा प्रवासाचा शीण घालवावा म्हणून आंघोळ केली आणि लगेच तयार होऊन दोड्डागद्दावल्ली येथील लक्ष्मी मंदिर बघायला निघालो. बेलूर-हसन या मुख्य रोडवर बेलूर पासून २० किमी अंतरावर मुख्य रोडपासून  हे गाव २.५ किमी आत आहे. वेळेअभावी एका रिक्षावाल्याला २०० रुपये देऊन मंदिर दर्शन आणि परत मुख्य रोडवर सोडायचे बोलणी करून घेऊन गेलो.

मंदिरात ज्या वेळेस गेलो त्या वेळेस मंदिर परिसरात माझ्या शिवाय कोणीही नव्हते. शांत वातावरणात ऐतेहासिक मंदिरे बघणे काही औरच अनुभव असतो. हे मंदिर होयसाळ शैलीमध्ये बनवलेले पहिले मंदिर आहे. मंदिर चतुष्कोट म्हणजेच चार मुख्य देवतांचे गाभारे असलेले आहे. मंदिराला एक प्रदिक्षणा घालून बाह्य भागावर असलेल्या सर्व शिल्पकृती बघून झाल्यानंतर गाभाऱ्यात प्रवेश केला, मुख्य गाभाऱ्यात असलेल्या लक्ष्मीदेवी च्या मूर्तीकडे माझे लक्ष होते, काली चा सौम्य अवतार असलेली ती मूर्ती बघत मी गाभार्याच्या एकदम जवळ गेलो आणि मग मूर्ती बघून वळतो तर अक्षरशः अंगावर काटा आला. एकतर मंदिरात माझ्याशिवाय कोणीही नव्हते आणि दुसरं म्हणजे ज्या द्वारपालांच्या मूर्ती बघून अंगावर काटा आला तसे द्वारपाल मी आतापर्यंत कधीच बघितले नव्हते. ६ फूट उंचीचे अक्राळविक्राळ भूतनाथ आणि प्रेतनाथ बघून भल्याभल्याना घाम फुटेल. बाकी मंदिरात अप्रतिम छताचे कोरीव काम बघण्यासारखे आहे. मंदिर बघून झाल्यानंतर परत बेलूर ला पोचलो आणि सरळ चेन्नकेशवा मंदिर गाठले.

बेलवाडी

बेलवाडी : हसन ला पहिली जाणारी बस आपल्याला पकडायची आहे हे मनाला बजावतच रात्री चित्रदूर्गमध्ये हॉटेलवर झोपलो आणि मग पहाटे ५ वाजता उठून आंघोळ वैगैरे आटोपून बरोबर ५:४५ ला बस स्थानकामध्ये आलो. हसन ला जाणारी पहिली बस ६:३० ला होती आणि तिथून मी हळेबिडू ला जायचे हे ठरवले होते. बस चालू व्हायच्या अगोदरच थेतील कॅन्टीन मध्ये टिपिकल साऊथ इंडियन नाश्ता उरकून घेतला आणि बस लागल्याबरोबर पटकन जागा पकडली, बस मध्ये बहुतेक प्रवासी हे कोणत्या तरी कॉलेज चे शिक्षक आणि बाकीचे ग्रामीण भागातील होते. गुगल वर हसन पर्यंतचे अंतर हे १८१ किमी दाखवत होते आणि वेळ ४ तास सांगत होते. सोबतच्या सीट वर जे गृहस्थ बसले होते त्यांच्याशी गप्पांच्या ओघात कळले कि हळेबिडू ला जाण्यासाठी हसन पर्यंत जाऊन परत हळेबिडू ला यायची गरज नाही, बनवरा नावाचे गाव आहे, तिथे उतरायचे आणि तिथून मग हळेबिडू ला जायचे, संपूर्ण परावासात नारळाची झाडेच झाडे दिसत होती आणि नंतर कळाले कि या भागात नारळाचे विक्रमी उत्पादन काढले जाते. बनवरा आल्या नंतर उतरलो आणि लगेच हळेबिडू ला जाणारी बस थांबली होती त्या मध्ये बसून गुगल मॅप मध्ये बघितले तर हळेबिडू च्या अलीकडेच १० किमी अंतरावर बेलवाडी हे माझ्या लिस्ट मधील गाव लागते मग मी लगेच हळेबिडू चे तिकीट न काढता बेलवाडी फाट्यापर्यंतचे तिकीट काढले आणि तिथून मग एका बाईक स्वाराची मदत घेऊन बेलवाडी गावात पोचलो तिथे पोचून त्यांची फेमस अशी फिल्टर कापी (कॉफी चे कन्नड नाव) पिल्यानंतर मंदिर कुठे आहे याची चौकशी केली. मंदिर तिथून जवळच होते. आता काही या मंदिराविषयी

हे मंदिर चिकमंगळूर जिल्ह्यात असून चिकमंगळूरपासून\२८ किमी तर हळेबिडू पासून १० किमी वर आहे. मंदिराची रचना हि त्रिकुट म्हणजे तीन मुख्य देवतांसाठी तीन गाभारे अश्या प्रकारची आहे. मुख्य मंदिरात जाण्याच्या अगोदर ज्या पायऱ्या आहेत त्याच्या दोन्ही बाजूला दोन सुरेख हत्ती दगडात कोरून बनवलेले ठेवलेले आहेत. आपण जसे जसे मंदिराच्या मुख्य भागात प्रवेश करतो तसे आपले लक्ष वेधून घेतात ते सभामंडपात असलेल्या खांब, लेथ मशीन वर कोणीतरी त्यांना टर्निंग करून बनवले असावेत अशी त्यांची एकूण बनावट आहे. वीर नारायण मंदिर असे जरी या मंदिराचे नाव असले तरी मी आधी सांगितल्या प्रमाणे या ठिकाणी एकूण ३ मुख्य देवतांचे गाभारे आहेत आणि या ३ गाभार्या मध्ये ज्या देवतांच्या मुर्त्या आहेत त्या संबंध भारतामध्ये सगळ्यात सुंदर असाव्यात, जवळपास ५-६ फूट उंचीच्या गंडकी नदीच्या पात्रात मिळणाऱ्या काळ्याभोर पाषाणात या मूर्ती कोरलेल्या आहेत आणि त्यांची रचना एवढी परिपूर्ण पद्धीतीने केली गेली आहे कि आपण सगळं काही विसरून फक्त मूर्तीकडे पाहत असतो. मुख्य मूर्तींचे फोटो काढण्यास बंदी असल्यामुळे मी फोटो काढले नाहीत. वीर नारायण, योग्य नरसिंह आणि वेणुगोपाल यांच्या मुर्त्या बघणे हा त्यातल्यातात एक अविस्मरणीय अनुभव आहे.

मंदिरावर केलेली अद्भुत अशी शिल्पकला बघत बघत ३ वाजले अंग मी मुक्कामाचे माझे ठिकाण बेलूर ला जायचं आणि उद्या परत मग हळेबिडू, दोड्डगडावलू, अर्शिकेरे हि ठिकाणे बघून अर्शिकेरे या ठिकाणावरून बदामी ला जाण्यासाठी एक्सप्रेस पकडायची होती ज्याचे तिकीट मी अगोदरच काढून ठेवले होते. 

सफर चित्रदुर्गाची

खूप दिवसापासून चित्रदुर्ग चा किल्ला आणि त्या सोबतच हळेबिडू, बेलूर या ठिकाणची होयसाळांची मंदिरे बघायची होती पण प्रायव्हेट जॉब मध्ये असलेला सगळ्यात मोठा प्रॉब्लेम म्हणजे सुट्ट्या त्या मुळे हा बेत काही लवकर येतच नव्हता. एके दिवशी बॉस चा मूड बघून मी ७ दिवसांची रजा टाकली आणि ती मंजूर हि झाली. एक प्रॉब्लेम सुटला आता दुसरा प्रॉब्लेम म्हणजे बायको, तिला ऐतेहासिक जे काही असते त्यात अजिबात इंटरेस्ट नाहीये, फक्त हिल स्टेशन, बीचेस हेच तिच्या मते पिकनिक साठी असतात. प्राचीन मंदिरे, त्यांची शिल्पे यांच्यात बघण्यासारखे काय असते हा तिचा नेहमीच प्रश्न असतो त्यामुळे मी ८ दिवसासाठी कामानिमित्त  बेल्लारी ला जातोय तु माहेरी जाऊ शकतेस का?  असा बाळबोध प्रश्न विचारला. उत्तर होय येणारच याची मला १००% खात्री होती, माहेरी ८ दिवसांसाठी नवरा दिवाळी शिवाय पाठवतोय म्हटल्यावर जगातील कोणतीही बायको खुश होणारच आणि ७ दिवस आपल्याला मनसोक्त भटकंती करता येईल म्हणून मी पण खुश. मला एकही दिवस वाया घालवायचा नव्हता, त्यामुळे ज्या दिवशी बायको ला गावी पाठवायचे होते त्याच दिवशी मी पण नाईट जर्नी करून पहिले मुक्कामाचे गाव म्हणजेच चित्रदुर्ग गाठण्याचे ठरवले. मला बुकिंग वैगैरे करता येणे शक्य नव्हते कारण बायको ची बस होती रात्री १०:१५ ला आणि बंगलोर जाणाऱ्या बसेस त्याच सुमारास कळंबोली वरून जातात त्या मुळे मी आरक्षण वैगरे न करता बायको ला पाठवून मग पुढचे ठरवता येईल म्हणून बसलो. बायको ची बस आली १०:४५ ला, तिला एकदा बस मध्ये बसवून पाठवली आणि लगेच बंगलोर जाणारी बस कधी येणार याची चौकशी करू लागलो माझ्या सुदैवाने लगेच एक बँगलोर जाणारी बस ११:१५ ला आली, हात दाखवा गाडी थांबवा असा प्रकार होता चित्रदुर्ग ला जाणार का याचे उत्तर सकारात्मक मिळाले त्यामुळे लगेच भाड्याचे विचारून घासाघिस करून ६०० वर फिक्स केले. असा प्रवास थोडासा रिस्की असला तरी वेळ प्रसंगी  उपयोगी पडतो. स्लीपर बस नेटनेटकी होती सीट वर पडल्या पडल्या उद्या राहायचे कुठे याचा शोधाशोध सुरु केला. चित्रदुर्ग हे तसे जिल्ह्याचे ठिकाण असल्यामुळे हॉटेल्स असले तरी त्यांचे पर्याय हे मर्यादित असणार हे लक्षात आले होते  त्यामुळे गुगल मॅपच्या साह्याने किल्ला जेथून जवळ आहे आणि जे हॉटेल स्वस्त आहे बऱ्यापैकी review आहेत ते ४०० रुपयात बुक केले.

कंडक्टर ला किती वाजता चित्रदुर्ग येईल म्हटल्यावर त्याने १० पर्यंत पोहोचू सांगितले आणि सकाळी बरोबर सोडलेही १०:१५ मला  चित्रदुर्ग बायपासला सोडले. एकटे फिरायला जाताना मी कपडे शक्य तेवढे कमीच घेतो कारण फक्त बॅकपॅक सोबत असेल तर फिरायला मोकळीक मिळते, मग बॅकपॅक पाठीवर टाकून बायपास वरून शहरात जात असताना एक सद् गृहस्थ बाईक वर जात होते त्यांना हात दाखवला असता कुठे जाणार विचारले, त्यांना हॉटेल चे नाव सांगितले असता त्यांनी हो म्हणून त्यांच्या बाईक वर लिफ्ट दिली. प्रवासादरम्यान त्यांना स्थानिक लोकांमध्ये खाण्यासाठी प्रसिद्ध असलेली हॉटेल्स कोणती ते विचारून घेतले. हॉटेल  मौर्या डिलक्स (बुक केलेले हॉटेल) मध्ये बॅग टाकून आंघोळ वैगैरे आटपून मी लगेच बाहेर पडलो, हॉटेल पासून चालत फक्त २ मिनिटे अंतरावर डोसा साठी प्रसिद्ध असलेल्या श्री लक्ष्मी भवन टिफिन रूम मध्ये २ डोसे आणि १ प्लेट इडली असा भरपेट नाश्ता करुन जवळच असलेल्या चित्रदुर्ग किल्ल्याकडे प्रस्थान केले. हा किल्ला भुईकोट आणि डोंगरी किल्ला यांचा सुंदर मिलाप आहे, आपल्या देवगिरी सारखाच असा हा किल्ला सुरुवातीला भुईकोट वाटतो पण चालत चालत गेल्यावर किल्ला त्याचे एक एक पदर उलगडून दाखवायला सुरुवात करतो. पूर्ण आसमंत हा कुणीतरी मोठमोठाले दगड एकत्र करून ठेवावेत तसा दिसतो.

किल्ल्यात वर चढत जात असतानाच मंकीमॅन म्हणून प्रसिद्ध असलेले ज्योतिराज हे तेथील एका प्रवेशद्वाराजवळच चित्तथरारक सोलो रॉक क्लाइंबिंग करत होते. निव्वळ हाताच्या साह्याने रॉक क्लाइंबिंग बघणे चित्तथरारक अनुभव होता. त्यांना प्रत्यक्ष भेटून बोलताही आले.

महाभारतातील घटोत्कच आणि त्याची आई हिडिंबा आपल्याला माहित आहेतच, याच हिडिंबा चे हिडिंबेश्वरी चे मंदिर पण याच चित्रदुर्ग किल्ल्यामध्ये आहे, असे म्हटले जाते कि हिडिंबा चा रहिवास हा याच चित्रदुर्ग किल्ल्यामध्ये होता. महाभारतातील तिचे रूप आठवत मंदिर बघितले. दक्षिणेतील मंदिरांचे वैशिष्टय म्हणजे कमालीची स्वच्छता ती सगळीकडे प्रमाणे याही मंदिरात पाहायला मिळाली.

या किल्ल्यातील आणखी एक वैशिष्ट्यपूर्ण ठिकाण म्हणजे ओबाव्वा किंडी, हैदर अली च्या सैन्याने या किल्ल्याला ज्या वेळेस वेढा दिला होता त्या वेळेस या गुप्त मार्गाची हैदर अली च्या सैन्याला माहिती झाली आणि त्यांचे सैन्य त्यात गुप्त मार्गातून बाहेर येत असताना तिथेच ओबाव्वा नावाची एका पहारेकर्यांची पत्नी त्या ठिकाणी हजर होती, येणाऱ्या सैनिकांचा आवाज ऐकून तिने लगेच हातात धान्य कांडण्यासाठी जे मुसळ वापरतात ते घेऊन बाहेर येणाऱ्या सैनिकांच्या डोक्यात प्रहार करू लागली, तिच्या त्या समयसूचकते मुळे ते संकट टळले. आज तिच्याच नावाने तो गुप्त मार्ग ओळखला जातो.

 जवळपास ४-५ तासात किल्ला आपल्याला निवांत बघता येतो. किल्ला निवांत बघून झाल्यानंतर मी परत हॉटेलवर येऊन आराम केला आणि नंतर चित्रदुर्ग बाजारपेठेत फिरून आलो. उद्या परत सकाळी लवकर उठून मला हळेबिडू ला जायचे होते त्या मुळे बस स्टॅन्ड वर जाऊन हसन ला जाणारी पहिली बस किती वाजता निघते याची चौकशी करून हॉटेल वर येऊन झोपून गेलो.